Twórczość
Poezja Wiktora Hugo jest nie tylko wypowiedzią ideową i artystyczną. Jest także żywiołem. Kto się w nim pogrąża, doznaje wrażenia czegoś ogromnego, nadmiernego, kosmicznego. A przecież żywioł ten ma swój wyraźnie ukierunkowany bieg po linii, której punkty dają się wytyczyć. W przestrzeni historycznej zakreśla tę linię wiek dziewiętnasty, a kierunkiem tego biegu jest moralny i społeczny postęp człowieka i ludzkości. Tworzywo zaś żywiołu stanowi uniwersalna materia poetycka, nie mająca sobie równej w literaturze francuskiej ubiegłego stulecia.
Urodzony wraz ze swoim wiekiem, Hugo zdobył szlify poetyckie w szkole klasycyzmu, która zaznajomiła go z rygorami prozodii oraz z całym dziedzictwem poezji starożytnych i jej francuskich odnowicieli. Biblia i poeci rzymscy to pierwsze - i jakże trwałe - fundamenty poetyckiego świata młodego Hugo. Lecz wkrótce nadszedł czas przeciwstawienia się tradycji. Razem 5 z innymi artystami Hugo głosi, że "romantyzm to liberalizm w sztuce". Po klasycznych odach powstają romantyczne ballady. Odnowiony język poetycki, odchodzący od konwencji klasycznej poetyki, idzie w parze z nową współczesną tematyką. Drogą tą przeszedł już wcześniej Chateau-briand w prozie i Larnartine w poezji. Dwa są zasadnicze kręgi tematyczne tej młodej literatury: czucie jednostki i sprawa publiczna. Hugo bierze na warsztat temat Wschodu, aktualny w czasie walki narodu greckiego z niewolą turecką, i przesyca go osobistym odczuciem heroizmu, entuzjazmu, miłości i melancholii. Poezje wschodnie z roku 1829 wysuwają go na czoło ruchu romantycznego, chociaż jego animatorem został już dwa lata wcześniej dzięki Przedmowie do Cromwella.
Lata trzydzieste to okres dojrzałej twórczości romantycznej Wiktora Hugo, kiedy dwa wspomniane tematy zyskały pełny wymiar ekspresji poetyckiej. Hugo staje się poetą, który potraf: oddać najszerszy rejestr uczuć ludzkich, dając swoim przeżyciom akcent uogólnienia wspólny człowiekowi czującemu. Smutek Olimpia ze zbioru Blaski i cienie niech będzie przykładem tej hugoliąńskiej poezji miłosnej, co zawsze znajdzie swoich wielbicieli.
Lecz obok liryki dźwięczy już także struna ze spiżu. Hugo coraz mocniej jest przekonany, że 6 literatura jest istotną działalnością społeczną, a
jej twórca ma do spełnienia misję w dziele doskonalenia jednostki i obywatela. Poeta wskazuje i rządzącym i rządzonym drogi społecznej odnowy. Aczkolwiek poezja będąc twórczością autonomiczną nie pełni roli służebnej wobec określonej ideologii, niemniej winna być instrumentem kształtowania świadomości obywatelskiej. Hugo jako poeta powołany i zaangażowany opowiada się już w utworach tego okresu za dziedzictwem ideowym wielkiej rewolucji i Napoleona jako jej kontynuatora i za duchem rewolucji lipcowej. Staje po stronie ludu i ludów.
Lata czterdzieste nie są, jak można by sądzić, czasem poetyckiego milczenia Wiktora Hugo, choć wykazują przytłumienie dotychczasowej bujności. Hugo pochłonięty jest działalnością publiczną akademika, para Francji, publicysty. Swoje posłannictwo pragnie poszerzyć o pozaliterackie sfery aktywności. Osiąga ona swój punkt szczytowy w czasach Drugiej Republiki. Po miesiącach wahań i zastrzeżeń Hugo gorąco broni demokracji i republiki, odważnie przeciwstawia się ich wrogom. Walka Hugo-polityka kończy się przegraną i wygnaniem. Ale teraz zaczyna się walka Hugo--poety.
