Rewolucja lutowa
Rewolucja lutowa i obalenie monarchii zaskoczyły Wiktora Hugo. W wyborach uzupełniających do Zgromadzenia Narodowego uzyskał mandat z ramienia prawicy. W swoich oświadczeniach przestrzegał przed zagrożeniem ze strony mas ludowych i głosił pilną potrzebę, reform. Był przeciwny powstaniu czerwcowemu proletariatu, ale po jego upadku wypowiedział się przeciw egzekucjom i deportacjom. W Ludwiku Bonaparte widział początkowo rzecznika interesów narodowych i popierał jego kandydaturę na prezydenta. Gdy jednak przekonał się w ciągu roku 1849, że stoi za nim część wielkiej burżuazji tak w polityce wewnętrznej, jak i zagranicznej, przeszedł na pozycje Góry i stał się żarliwym obrońcą instytucji i swobód republikańskich. Patronował pismu "L'Evenement", redagowanemu przez synów i przyjaciół. Z chwilą zamachu stanu w grudniu 1851 próbował organizować zbrojny opór republikanów. Ucieczką z kraju ratował się przed represjami nowych władz.
Doświadczenia polityczne i wnioski z nich wypływające opisał w dwóch dziełach: Historia pewnej zbrodni (wydana dopiero w 1877) i Napoleon Mały. Ogłoszenie tego pamfletu w sierpniu 1852 w Brukseli zmusiło go do opuszczenia Belgii i osiedlenia się na wyspie Jersey, położonej blisko Normandii. Korzystając z brytyjskiego 114 prawa azylu Hugo zasilił tu szeregi emigracji republikańskiej i stał się jej moralnym przywódcą. Los wygnańczy dzielą jego bliscy: żona, synowie, młodsza córka Adela i wierna mu zawsze Julietta Drouet (Hugo związał się z nią w 1833). 29 listopada 1852, 1853 i 1854 pisarz wygłosił,-przemówienia na obchodach rocznicy powstania listopadowego. W swoich wystąpieniach publicznych opowiadał się za powszechną rewolucją ludów zniewolonych.
Na wyspie Jersey powstały wiersze atakujące Ludwika Napoleona, jego dyktaturę i jego ludzi. Chłosta (Kary, 1853) to jeden z największych pomników poezji satyrycznej w literaturze światowej. Zbiór tych wierszy, kolportowany nielegalnie do Francji, był orężem w rękach republikanów walczących z autokratycznym reżymem Drugiego Cesarstwa.
Solidarne przystąpienie do protestu uchodźców francuskich przeciw szykanom władz brytyjskich wobec republikanów stało się powodem wysiedlenia Wiktora Hugo z Jersey w październiku 1855. Osiadł wówczas z rodziną na pobliskiej wyspie Guernsey, gdzie niebawem nabył Hauteville House, dom, w którym mieszkał przez dalsze piętnaście lat emigracji i który urządził całkowicie wedle własnych pomysłów (dziś muzeum). Tu robił korekty Kontemplacji (1856), tu stworzył wielki poemat epicki Legenda wieków (1859) i poematy filozoficzne Bóg, Zagłada szatana, Najwyższe miłosierdzie, Osioł.
W roku 1860 pracował nad rozpoczętym w 1845 rękopisem powieści Nędze i skończył dzieło we wrześniu 1861. Nędznicy wychodzą w następnym roku i od razu zyskują rozgłos światowy. Z równą regularnością pracował Hugo nad powieściami Pracoumicj/ morza (1866) i Człowiek śmiechu (1868). Wiersze Piosenki ulic i lasów (1865), komedie i dramaty Teatr na wolności, szkice do powieści Rok 93 - oto jeszcze inne dowody tej niezwykłej bujności twórczej okresu guernsejskiego. A trzeba także wspomnieć o dziele z pogranicza estetyki i filozofii William Shakespeare (1864) i o publicystyce politycznej, społecznej i kulturalnej, zebranej później w tomie Czyny i słowa. W czasie wygnania (1875).
